Το Εργαστήριο του Φειδία είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία στην Ολυμπία, άμεσα συνδεδεμένο με τη δημιουργία του χρυσελεφάντινου αγάλματος του Δία, ενός από τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου.
Το κτίριο βρίσκεται δυτικά του ιερού περιβόλου της Άλτεως, ακριβώς απέναντι από τον μεγαλοπρεπή Ναό του Δία.
Οι αξιωματούχοι της Ήλιδας, υπεύθυνοι για το ολυμπιακό ιερό, κάλεσαν τον διάσημο αθηναίο γλύπτη στην Ολυμπία για να δημιουργήσει ένα άγαλμα αντάξιο του πρόσφατα ολοκληρωμένου ναού.
Η θέση του, ακριβώς βόρεια του Θεοκολεώνα (της κατοικίας των ιερέων), υποδηλώνει στενή συνεργασία μεταξύ των θρησκευτικών διοικητών και του προσωπικού για τη συνεχή φροντίδα του πολύτιμου λατρευτικού αγάλματος.
Κατασκευασμένο από κογχυλιάτη λίθο, αυτό το τρίκλιτο οικοδόμημα χρησίμευε ως το εργαστήριο όπου ο Φειδίας φιλοτέχνησε σχολαστικά το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία.
Χρησιμοποιώντας έναν ξύλινο πυρήνα επενδυμένο με χρυσό, ελεφαντόδοντο, γυαλί και ημιπολύτιμους λίθους, ο γλύπτης και οι τεχνίτες του ετοίμασαν το αριστούργημα σε τμήματα, υποστηριζόμενοι από εξειδικευμένα εργαλεία και πήλινες μήτρες αρκετές από τις οποίες βρέθηκαν επί τόπου κατά τις ανασκαφές- συμπεριλαμβανομένης ενός αγγείου πόσεως με την επιγραφή “Ανήκω στον Φειδία” της προσωπικής κούπας, όπως όλα δείχνουν, του φημισμένου καλλιτέχνη.
Μόλις ολοκληρώθηκε, η μνημειώδης μορφή μεταφέρθηκε και συναρμολογήθηκε μέσα στον Ναό του Δία, απεικονίζοντας το θεό ένθρονο, με ιμάτιο περίτεχνα διακοσμημένο με γυάλινα φυτικά μοτίβα.
Η Αρχιτεκτονική της Δημιουργίας
Η κατασκευή του κτιρίου χρονολογείται στα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ. (γύρω στο 430 π.Χ.). Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του είναι ότι οι εσωτερικές του διαστάσεις (περίπου 15 x 32 μέτρα) οι οποίες αντιστοιχούν με μεγάλη ακρίβεια σε εκείνες του σηκού του Ναού του Δία.
Αυτή η αρχιτεκτονική επιλογή επέτρεψε στον Φειδία να κατασκευάσει το κολοσσιαίο άγαλμα, το οποίο είχε ύψος πάνω από 13 μέτρα, στην ακριβή κλίμακα του χώρου όπου τελικά επρόκειτο να εγκατασταθεί.
Επιδεικνύοντας μια μοναδική ιστορική συνέχεια, το κτίριο λειτούργησε αδιάλειπτα από την κλασική εποχή έως τη βυζαντινή περίοδο.
Αρχικά αναγνωρίστηκε ως το εργαστήριο του Φειδία από τη γαλλική αποστολή το 1829 – ένας ισχυρισμός που επιβεβαιώθηκε αργότερα από τις γερμανικές ανασκαφές – το κτίριο υπέστη σημαντική μεταμόρφωση στα μέσα του 5ου αιώνα μ.Χ. Για να εξυπηρετήσει έναν ακμάζοντα χριστιανικό οικισμό, μετατράπηκε σε εκκλησία, σε τρίκλιτη βασιλική, την παλαιότερη γνωστή στην περιοχή της Ηλείας.
Η παλαιοχριστιανική βασιλική κατασκευάστηκε πάνω στα αρχαία θεμέλια μεταξύ 435 και 451 μ.Χ., ενσωματώνοντας άθφονα “spolia” δηλ. επαναχρησιμοποιημένα μάρμαρινα και άλλα αρχιτεκτονικά μέλη από προγενέστερα μνημεία όπως το Φιλιππείο και το Νυμφαίο. Η εκκλησία ήταν ξυλόστεγη και διέθετε ένα αψιδωτό ιερό στο ανατολικό μέρος της, τοίχους από τούβλα και μαρμάρινα δάπεδα από πλάκες.
Ενώ η εκκλησία επλήγη από έναν ισχυρό σεισμό το 551 μ.Χ., διασώθηκαν σημαντικά στοιχεία ως σήμερα:
