Ιστορική Εξέλιξη και Δομή
Το συγκρότημα των Νοτίων Θερμών καλύπτει μια έκταση περίπου 1,55 στρεμμάτων.
Η επιλογή της θέσης του οικοδομήματος θεωρείται ότι προέκυψε από τη διαχρονική εξέλιξη του ιερού, με σκοπό την εξυπηρέτηση των αυξανόμενων αναγκών των επισκεπτών κατά την αυτοκρατορική περίοδο.
Η σημερινή του μορφή είναι το αποτέλεσμα διαδοχικών οικοδομικών φάσεων που εκτείνονται από τον 1ο αιώνα μ.Χ. έως τον 4ο/5ο αιώνα μ.Χ.
Το συγκρότημα έφτασε στην πλήρη ανάπτυξή του στα τέλη του 3ου αιώνα μ.Χ., αποτελώντας έναν από τους πιο σημαντικούς χώρους αναψυχής της περιοχής.
Οι Χώροι των Λουτρών
Η διάταξη των χώρων ακολουθούσε την κλασική ρωμαϊκή παράδοση. Στη βόρεια πλευρά, διατεταγμένοι από ανατολικά προς δυτικά, βρίσκονταν οι θερμοί χώροι:
Tepidarium: Χλιαρός θάλαμος.
Sudatorium / Laconicum: Χώρος για εφίδρωση (σάουνα).
Caldarium: Ο χώρος του θερμού λουτρού.
Στην ανατολική πλευρά βρισκόταν το Frigidarium (ψυχρό λουτρό), καθώς και οι προθάλαμοι και οι βοηθητικοί χώροι, όπως το αποδυτήριο και το αλειπτήριο, όπου οι λουόμενοι άλειφαν το σώμα τους με λάδι.
Το αίθριο που έχει αποκαλυφθεί στο κέντρο του συγκροτήματος διαστάσεων 9,30 Χ 6,35 μ πιθανόν να λειτoύργησε και ως παλαίστρα, κατά το πρότυπο των μεγάλων, αυτοκρατορικών θερμών της Ρώμης. Στον ορθογώνιας κάτοψης χώρο αμέσως νοτίως του αιθρίου λειτουργούσαν αποχωρητήρια (βεσπασιανές).
Εξωτερικά της βόρειας και της ανατολικής τοιχοποιϊας είχαν διανοιχθεί εστίες (prefurnia) για τη θέρμανση του νερού για τις διάφορες ανάγκες του λουτρού.
Στη δυτική πλευρά οι ορθογώνιοι ή τετράγωνοι χώροι πιθανότητα λειτουργούσαν ως καταστήματα (tavernae) για την αγορά τροφίμων. Η είσοδος στο λουτρό πιθανολογείται ότι βρισκόταν στη δυτική πλευρά του συγκροτήματος, αμέσως νοτίως των καταστημάτων.
Τεχνολογία και Θέρμανση των Χώρων
Η θέρμανση των θερμών χώρων αποτελούσε επίτευγμα της μηχανικής της εποχής. Χρησιμοποιήθηκε το σύστημα της υπόκαυσης, όπου ο θερμός αέρας κυκλοφορούσε ελεύθερα κάτω από το δάπεδο, αλλά και εντοιχισμένα μέσω πήλινων σωλήνων (tubuli) ή τετράγωνων πήλινων πλακών με αποστάτες (tegulae mammatae).
-
Εστίες (praefurnia): Βρίσκονταν έξω από τους θερμούς χώρους για την πυροδότηση του συστήματος.
-
Δάπεδα: Τα δάπεδα των τριών θερμών χώρων ήταν μαρμαροστρωμένα.
-
Εξέλιξη των Λουτήρων: Στο Caldarium υπήρχε αρχικά μια μικρή κόγχη-λουτήρας που αργότερα αντικαταστάθηκε από μια μεγαλύτερη ορθογώνια. Στο Tepidarium, ένας φορητός μαρμάρινος λουτήρας αντικατέστησε την αρχική ημικυκλική δεξαμενή.
Κύρια Χαρακτηριστικά των Νοτίων Θερμών στην Ολυμπία
Ιστορικό Πλαίσιο και Σκοπός
Οι Νότιες Θέρμες αποτελούν ένα από τα πιο εντυπωσιακά δείγματα ρωμαϊκής αρχιτεκτονικής στον ιερό χώρο της Ολυμπίας.
Το συγκρότημα καλύπτει μια έκταση περίπου 1,55 στρεμμάτων (1.550 τ.μ.).
Η οικοδόμησή τους ξεκίνησε τον 1ο αιώνα μ.Χ. και ολοκληρώθηκε μέσω διαδοχικών φάσεων έως τον 4ο/5ο αιώνα μ.Χ..
Το μνημείο έφτασε στην πλήρη ανάπτυξή του προς το τέλος του 3ου αιώνα μ.Χ..
Χρησίμευαν ως χώρος υγιεινής, αναψυχής και κοινωνικής συνάθροισης των επισκεπτών του ιερού.
Η είσοδος για τους λουόμενους βρισκόταν στη δυτική πλευρά, στην ίδια θέση που βρίσκεται και σήμερα.
Αρχιτεκτονικός Σχεδιασμός και Υλικά
Το συγκρότημα ακολουθεί την κλασική διάταξη των ρωμαϊκών λουτρών με θερμούς και ψυχρούς χώρους.
Στη βόρεια πλευρά βρίσκονταν οι θερμοί θάλαμοι: το Tepidarium (χλιαρό), το Sudatorium/Laconicum (εφίδρωσης) και το Caldarium (θερμό).
Στην ανατολική πτέρυγα βρισκόταν το Frigidarium (ψυχρό λουτρό), το αποδυτήριο και το αλειπτήριο.
Τα δάπεδα των θερμών χώρων ήταν μαρμαροστρωμένα για επιπλέον πολυτέλεια.
Στο κέντρο διαμορφωνόταν ένα αίθριο (atrium), το οποίο περιβαλλόταν από στεγασμένο διάδρομο για την προστασία των χρηστών.
Στη δυτική πλευρά, κατά μήκος της πομπικής οδού, υπήρχαν τετράγωνα καταστήματα για την αγορά τροφίμων και γλυκισμάτων.
Τεχνικά Χαρακτηριστικά (Σύστημα Θέρμανσης & Ύδρευσης)
Για τη θέρμανση χρησιμοποιήθηκε το εξελιγμένο σύστημα της υπόκαυσης (διοχέτευση θερμού αέρα κάτω από το δάπεδο).
Ο θερμός αέρας κυκλοφορούσε και εντοιχισμένα μέσω πήλινων σωλήνων (tubuli) ή ειδικών πλακών με αποστάτες (tegulae mammatae).
Εξωτερικές εστίες πυροδότησης (praefurnia) παρείχαν την απαραίτητη θερμότητα στο σύστημα.
Νότια του αιθρίου βρισκόταν η Βεσπασιανή (δημόσιο αποχωρητήριο), ένας επιμήκης χώρος με περιμετρικό αγωγό.
Ο καθαρισμός της Βεσπασιανής γινόταν με συνεχή ροή νερού που μεταφερόταν με πήλινους αγωγούς από το ψυχρό λουτρό.
Σημερινή Κατάσταση και Ευρήματα
Στον χώρο διασώζονται τα θεμέλια και τμήματα της ανωδομής των τοίχων και των θόλων.
Είναι ορατές οι πήλινες υποδομές του συστήματος θέρμανσης και οι αγωγοί ύδρευσης.
Η σημερινή εμφάνιση του μνημείου επιτρέπει στον επισκέπτη να κατανοήσει πλήρως τη λειτουργική διαδρομή ενός λουόμενου στην αρχαιότητα.
Έργο Αποκατάστασης και Ανάδειξης
Πλέον, οι Νότιες Θέρμες αποτελούν έναν πλήρως επισκέψιμο χώρο, εμπλουτισμένο με ενημερωτικές πινακίδες και πληροφοριακό υλικό, αναδεικνύοντας την ιστορική συνέχεια του ιερού κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους και την ύστερη αρχαιότητα.
